Overeenkomst ontbinden: wanneer het kan en hoe u het doet

Voor ondernemers die van een contract af willen omdat de wederpartij niet levert, niet betaalt of niet doet wat is afgesproken, en voor wie zelf een ontbindingsbrief ontvangt.

Laatst bijgewerkt: 18 november 2026 · Geschreven en juridisch gecontroleerd door mr. M. Kumar, advocaat

In het kort

U kunt een overeenkomst ontbinden wanneer de wederpartij tekortschiet in de nakoming, tenzij de tekortkoming daarvoor te licht is. Kan zij nog nakomen, dan moet zij eerst in verzuim zijn, meestal na een ingebrekestelling met een redelijke termijn. Ontbinden doet u met een schriftelijke verklaring; een rechter is niet nodig, behalve bij de huur van een gebouw. Wat al is gepresteerd, wordt teruggedraaid, en daarnaast kunt u schadevergoeding vorderen. Wie ontbindt zonder dat de grond er is, raakt zelf in verzuim.

Wanneer mag u een overeenkomst ontbinden?

De wet geeft dus een hoofdregel met een uitzondering. De Hoge Raad heeft in 2018 uitgelegd hoe die twee zich verhouden: samen drukken zij uit dat alleen een tekortkoming van voldoende gewicht recht geeft op ontbinding (HR 28 september 2018, ECLI:NL:HR:2018:1810, rov. 3.5). Voor de bewijslast maakt de opbouw wel verschil. Wie ontbindt, moet stellen en zo nodig bewijzen dat de ander is tekortgeschoten en, waar dat vereist is, in verzuim is. De wederpartij moet de omstandigheden aanvoeren die maken dat ontbinding niet gerechtvaardigd is (rov. 3.6).

Wat weegt de rechter bij die uitzondering? De wet noemt de bijzondere aard of geringe betekenis van de tekortkoming en de gevolgen van de ontbinding. Daarnaast kunnen alle overige omstandigheden van het geval van belang zijn, en geen enkel gezichtspunt geeft op voorhand de doorslag (rov. 3.8.1 en 3.8.2). Eén gemiste levering in een jarenlange relatie is iets anders dan structureel te laat betalen. Dat een tekortkoming is hersteld, sluit ontbinding niet uit, maar kan in het voordeel van de wederpartij meewegen, bijvoorbeeld wanneer zij na het intreden van het verzuim de achterstand alsnog heeft betaald (rov. 3.8.3).

Eerst verzuim: de ingebrekestelling

Dit is de stap waarop de meeste ontbindingen stranden. Een boze e-mail zonder termijn is geen ingebrekestelling, en "per omgaande" is geen redelijke termijn. Wat de brief moet bevatten en welke termijn past, staat in ons artikel over de ingebrekestelling.

Een ingebrekestelling is niet nodig in drie gevallen (artikel 6:83 BW): wanneer een voor de nakoming afgesproken termijn is verstreken, tenzij die termijn een andere strekking heeft; wanneer de verbintenis voortvloeit uit onrechtmatige daad of strekt tot schadevergoeding wegens een tekortkoming; en wanneer u uit een mededeling van de wederpartij moet afleiden dat zij niet zal nakomen. Is nakoming blijvend of tijdelijk onmogelijk, bijvoorbeeld omdat het moment waarvoor de prestatie bedoeld was voorbij is, dan is verzuim evenmin vereist (artikel 6:265 lid 2 BW).

Als de tekortkoming nog moet komen

Het derde geval vraagt een brief. Hebt u goede gronden om te vrezen dat de wederpartij zal tekortschieten, dan maant u haar schriftelijk aan, noemt u die gronden en vraagt u haar om zich binnen een redelijke termijn bereid te verklaren haar verplichtingen na te komen. Blijft die verklaring uit, dan kunt u in beginsel al ontbinden voordat de prestatie opeisbaar is. Denk aan een leverancier die zijn productie heeft stilgelegd terwijl de levering over twee maanden is gepland.

Zo ontbindt u: de schriftelijke verklaring

In de verklaring staat dat u de overeenkomst ontbindt, geheel of voor welk deel, en op welke tekortkoming u zich beroept. Verwijs naar de ingebrekestelling en de verstreken termijn. Verstuur de verklaring zo dat u de ontvangst kunt bewijzen: aangetekend en per e-mail, en bij een groot belang per deurwaardersexploot.

Ook een e-mail is in de rechtspraak als ontbindingsverklaring aanvaard. Aan de vorm en de bewoordingen worden geen hoge eisen gesteld, zolang kenbaar is dat de afzender van het contract af wil en op grond van welke feiten (rechtbank Rotterdam 17 maart 2023, ECLI:NL:RBROT:2023:2804, rov. 4.2). Schrijft het contract een bepaalde vorm voor, zoals een aangetekende brief, volg die dan. Staat er alleen dat de mededeling schriftelijk moet zijn, dan nam dezelfde rechtbank genoegen met een e-mail waarvan vaststond dat zij de geadresseerde had bereikt (rechtbank Rotterdam 14 april 2021, ECLI:NL:RBROT:2021:3429, rov. 4.4).

De rechter komt pas in beeld als de wederpartij de ontbinding betwist of weigert mee te werken aan de afwikkeling. U kunt de rechter ook vooraf vragen de ontbinding uit te spreken. Dat duurt langer, maar neemt het risico weg dat u achteraf ongelijk krijgt.

Geheel of gedeeltelijk

Bij een overeenkomst die doorloopt, zoals een leveringscontract of een dienstverleningsovereenkomst, kiest u vaak voor een gedeeltelijke ontbinding die alleen de toekomst treft. Dat is een keuze en geen automatisme. Ontbinding heeft weliswaar geen terugwerkende kracht (artikel 6:269 BW), maar wie de overeenkomst geheel ontbindt, moet ook terugdraaien wat al over en weer is gepresteerd (artikel 6:271 BW). Wilt u dat wat in het verleden goed is gegaan in stand blijft, schrijf dan in de verklaring voor welk deel u ontbindt, bijvoorbeeld alleen voor de leveringen vanaf een bepaalde datum.

De gevolgen: terugdraaien en schadevergoeding

Het geleverde gaat dus terug en het betaalde wordt terugbetaald. Bij diensten of verbruikte zaken wordt de waarde vergoed; beantwoordde de prestatie niet aan de overeenkomst, dan is dat de waarde die zij voor de ontvanger werkelijk heeft gehad (artikel 6:272 lid 2 BW).

Daarnaast moet de partij die tekortschoot de schade vergoeden die de ander lijdt doordat de overeenkomst wordt ontbonden in plaats van nagekomen (artikel 6:277 lid 1 BW). Denk aan de meerprijs van een vervangende leverancier. Kan de tekortkoming haar niet worden toegerekend, dan geldt dat slechts in beperkte mate (artikel 6:277 lid 2 BW). Let ook op het contract: een exoneratiebeding kan de schadevergoeding beperken, waarover u leest in ons artikel over het exoneratiebeding.

Opschorten als tussenstap

Opschorten is minder definitief dan ontbinden en zet druk zonder de relatie te beëindigen. Ook wie als eerste moet presteren, mag opschorten als hij na het sluiten van de overeenkomst goede grond heeft te vrezen dat de ander niet zal nakomen (artikel 6:263 BW). Het risico is hetzelfde als bij ontbinding: schort u meer op dan gerechtvaardigd is, dan schiet u zelf tekort.

Uitzonderingen en termijnen

  • Huur. Een beding dat de verhuurder zelf mag ontbinden bij wanbetaling, houdt bij een gebouw geen stand. De wet maakt twee uitzonderingen: sluiting van het gehuurde door de gemeente (artikel 7:231 lid 2 BW) en een gebrek dat het gebruik geheel onmogelijk maakt en dat de verhuurder niet hoeft te verhelpen (artikel 7:210 BW). Zie ons artikel over huurachterstand bij bedrijfsruimte.
  • Eigen verzuim. Werkt u zelf niet mee aan de nakoming, bijvoorbeeld door de levering niet af te nemen, dan kunt u de overeenkomst niet ontbinden om een tekortkoming in diezelfde verbintenis.
  • Klachtplicht. Op een gebrek in de prestatie kunt u geen beroep meer doen als u niet binnen bekwame tijd nadat u het gebrek ontdekte of had moeten ontdekken, bij de wederpartij hebt geprotesteerd. Meld gebreken dus schriftelijk en meteen.
  • Verjaring. De rechtsvordering tot ontbinding verjaart vijf jaar nadat u met de tekortkoming bekend bent geworden, en in elk geval twintig jaar nadat zij is ontstaan (artikel 3:311 lid 1 BW). Daarmee vervalt ook de bevoegdheid om buiten de rechter te ontbinden. Als verweer blijft ontbinding wel mogelijk: de verjaring staat niet in de weg aan ontbinding ter afwering van een vordering die de wederpartij op de overeenkomst baseert (artikel 6:268 BW).
  • Het contract. Partijen kunnen de wettelijke regeling aanvullen of beperken: een eigen ontbindingsgrond, een hersteltermijn, of juist een uitsluiting van ontbinding. Artikel 6:265 lid 1 BW is van aanvullend recht; het staat partijen in beginsel vrij ervan af te wijken (HR 7 juli 2023, ECLI:NL:HR:2023:1071, rov. 3.2). Lees dus eerst wat u hebt afgesproken, ook in de algemene voorwaarden die op het contract van toepassing zijn.

Als de wederpartij failliet gaat

De Hoge Raad heeft het uitgangspunt zo verwoord: het faillissement heeft geen invloed op bestaande wederkerige overeenkomsten, maar de curator heeft in beginsel de mogelijkheid een overeenkomst niet gestand te doen en de verbintenissen daaruit niet na te komen (HR 11 juli 2014, ECLI:NL:HR:2014:1681, rov. 3.6.2). U hoeft dat niet af te wachten. Is de overeenkomst op de dag van het faillissement door beide partijen nog niet of niet volledig nagekomen, stel de curator dan schriftelijk een redelijke termijn. Verklaart hij zich binnen die termijn niet bereid de overeenkomst gestand te doen, dan verliest hij het recht om zelf nakoming te vorderen. Verklaart hij zich wel bereid, dan moet hij voor de nakoming zekerheid stellen (artikel 37 lid 1 en 2 Faillissementswet).

Ontbinden kan ook tijdens het faillissement, als aan de gewone voorwaarden is voldaan; de Faillissementswet gaat daar zelf van uit. Reken u niet rijk: de vordering tot terugbetaling of schadevergoeding die u door de ontbinding krijgt, kunt u alleen als concurrent schuldeiser indienen (artikel 37a Faillissementswet). Hoe dat werkt, leest u in onze artikelen over het indienen van een vordering bij de curator en de rangorde van schuldeisers. Een zekerheid zoals een eigendomsvoorbehoud bepaalt in een faillissement vaak meer dan de ontbinding zelf.

Anders ligt het wanneer de wederpartij buiten faillissement een akkoord met haar schuldeisers voorbereidt. Het voorbereiden en aanbieden van zo'n akkoord is volgens de wet geen grond voor ontbinding van de overeenkomst of voor opschorting van uw eigen prestatie (artikel 373 lid 3 Faillissementswet). Meer daarover in ons artikel over het WHOA-traject.

Ontbinden, opzeggen of vernietigen

Of en hoe u een overeenkomst voor onbepaalde tijd kunt opzeggen, volgt uit het contract en de wet. Regelen die de opzegging niet, dan is de overeenkomst in beginsel opzegbaar. De redelijkheid en billijkheid kunnen wel meebrengen dat een voldoende zwaarwegende grond nodig is, dat u een opzegtermijn in acht neemt of dat u een vergoeding aanbiedt (HR 2 februari 2018, ECLI:NL:HR:2018:141, rov. 3.6.2). Ook als het contract de opzegging wel regelt, kunnen daaraan op die grond nadere eisen worden gesteld (rov. 3.6.3).

Bent u bij het sluiten op het verkeerde been gezet, dan komt vernietiging in beeld; zie ons artikel over dwaling. En zijn de omstandigheden na het sluiten zo veranderd dat u aan ongewijzigde voortzetting niet meer kunt worden gehouden, dan kan alleen de rechter de overeenkomst wijzigen of ontbinden (artikel 6:258 lid 1 BW).

Gaat het om een koopovereenkomst, bijvoorbeeld van een bedrijfspand of van aandelen, dan gelden daarnaast de ontbindende voorwaarde en het boetebeding. Die behandelen wij in ons artikel over het ontbinden van een koopovereenkomst.

Als u zelf een ontbindingsverklaring ontvangt

Een ontbindingsverklaring die niet gerechtvaardigd is, heeft niet het beoogde gevolg: zij ontbindt de overeenkomst niet. Oordeelt de rechter dat de grond ontbrak, dan staat in beginsel vast dat de overeenkomst partijen nog bindt en dat de verklaring de partij die haar aflegde in verzuim heeft gebracht (HR 8 juli 2011, ECLI:NL:HR:2011:BQ1684, rov. 3.3.1 en 3.3.2). Dat kan u recht geven op nakoming, of op ontbinding en schadevergoeding van uw kant. Blijf daarom zelf nakomen waar dat kan, of schort uitdrukkelijk op, en leg vast wat u doet en waarom.

Wanneer u advies inwint

Wat wij in een contractgeschil doen, leest u op onze pagina over de advocaat contractenrecht.

Bronnen en vindplaatsen

Veelgestelde vragen

Kan ik een overeenkomst ontbinden zonder rechter?

Ja. Een schriftelijke verklaring aan de wederpartij is genoeg (artikel 6:267 BW). De rechter komt pas in beeld als de ander de ontbinding betwist. Eén belangrijke uitzondering: de huur van een gebouw kan wegens een tekortkoming van de huurder alleen door de rechter worden ontbonden.

Moet ik altijd eerst een ingebrekestelling sturen?

Meestal wel. Zolang nakoming nog mogelijk is, moet de wederpartij in verzuim zijn, en dat vraagt een schriftelijke aanmaning met een redelijke termijn. Het hoeft niet als een afgesproken termijn is verstreken, als de ander heeft laten weten niet te zullen nakomen, of als nakoming blijvend of tijdelijk onmogelijk is.

Krijg ik mijn geld terug na ontbinding?

In beginsel wel. Door de ontbinding ontstaat de verplichting om terug te geven wat al is ontvangen: u geeft terug wat is geleverd, de ander betaalt terug wat u hebt betaald. Kan een prestatie niet worden teruggegeven, dan wordt de waarde vergoed. Daarbovenop kunt u schadevergoeding vorderen.

Wat is het verschil tussen ontbinden en opzeggen?

Ontbinden kan alleen als de wederpartij tekortschiet, en leidt tot terugdraaien van wat is gepresteerd en mogelijk schadevergoeding. Opzeggen beëindigt een doorlopende overeenkomst voor de toekomst, op de wijze die het contract regelt, zonder dat een tekortkoming nodig is.

Hoe lang kan ik nog ontbinden?

Vijf jaar nadat u met de tekortkoming bekend bent geworden, en uiterlijk twintig jaar nadat zij is ontstaan (artikel 3:311 BW). Wacht niet zo lang: wie een gebrek niet binnen bekwame tijd meldt, kan er geen beroep meer op doen.

Wat als ik ontbind en de rechter vindt dat het niet mocht?

Dan is de overeenkomst blijven bestaan en bent u door uw eigen verklaring in beginsel zelf in verzuim geraakt. De wederpartij kan dan nakoming of schadevergoeding vorderen. Daarom is het verstandig de grond en het verzuim te laten toetsen voordat u ontbindt.

Verder op deze site

Het bredere onderwerp: Advocaat ondernemingsrecht in Amsterdam →

Portretfoto van mr. Mukesh Kumar
mr. M. Kumar

Advocaat ondernemingsrecht en vastgoed in Amsterdam Zuidas. Schrijft deze kennisbank voor ondernemers die eerst zelf willen begrijpen waar ze staan.

Over mr. Kumar · Plan een eerste gesprek

Verwante artikelen

Een vennootschapsrechtelijke kwestie bespreken?

Van aandeelhoudersgeschil tot bestuurdersaansprakelijkheid: in een eerste gesprek hoort u waar u staat en wat de logische volgende stap is.