Nieuw bewijsrecht sinds 2025: de zaak wordt gewonnen in het dossier

Op 1 januari 2025 is de grootste herziening van het civiele bewijsrecht in decennia in werking getreden. Geen onderwerp voor de vakpers alleen: in vrijwel elke zaak die wij sindsdien zijn gestart, merken we de gevolgen. De rode draad is dat het zwaartepunt van de procedure naar voren schuift. Wie zijn dossier op orde heeft vóórdat er gedagvaard wordt, plukt daar in de zittingszaal de vruchten van. Vier veranderingen vallen in de praktijk het meest op.

1. Uw eigen verklaring telt weer volledig mee

Tot 2025 gold een eigenaardigheid: wie als partij in zijn eigen zaak getuigde over feiten die hij zelf moest bewijzen, zag zijn verklaring maar beperkt meewegen. Die beperking is geschrapt. De rechter waardeert de verklaring van een partijgetuige nu vrij, net als elk ander bewijsmiddel. Voor DGA's en ondernemers is dat relevant: in veel zakelijke geschillen is de ondernemer zelf de enige die het gesprek, de toezegging of de afspraak heeft meegemaakt. Dat maakt schriftelijke vastlegging niet minder belangrijk, maar het betekent wel dat een consistent, gedetailleerd eigen verhaal weer volwaardig bewijs kan opleveren.

2. Bewijs verzamelen vóór de procedure is de norm geworden

De losse regelingen voor het voorlopig getuigenverhoor, het voorlopig deskundigenbericht en de plaatsopneming zijn samengevoegd tot één regeling voor voorlopige bewijsverrichtingen (artikel 196 en volgende Rv). Met één verzoekschrift kunt u de rechter nu vragen om meerdere bewijsverrichtingen tegelijk, nog voordat de zaak aanhangig is. In de praktijk gebruiken wij dit om een procespositie te toetsen voordat de dagvaarding wordt uitgebracht: eerst weten wat een getuige werkelijk verklaart, dan pas beslissen of procederen zinvol is.

3. Het inzagerecht is volwassen geworden

Het oude artikel 843a Rv, jarenlang de grondslag voor inzagevorderingen, bestaat niet meer. Het recht op inzage, afschrift of uittreksel van gegevens staat nu in de artikelen 194, 194a en 195 Rv: wie partij is bij een rechtsbetrekking en voldoende belang heeft, kan inzage verlangen in bepaalde gegevens over die rechtsbetrekking. Nieuw is dat artikel 194a Rv uitdrukkelijk regelt dat inzage in voorkomende gevallen ook kan worden verlangd van een derde die over de gegevens beschikt, bijvoorbeeld een accountant of een bank. De drempels zijn niet verdwenen, u moet nog steeds concreet maken welke gegevens u zoekt en waarom, maar de regeling lijkt daarmee toegankelijker geworden en sluit aan op de voorlopige bewijsverrichtingen.

4. Bewijs veiligstellen is uitdrukkelijk geregeld

De wet kent nu een eigen paragraaf over maatregelen tot bescherming van bewijs (artikel 205 en volgende Rv). Dreigt bewijsmateriaal te verdwijnen, denk aan een administratie die gewist kan worden of correspondentie bij een vertrekkende bestuurder, dan kan de rechter op verzoek maatregelen treffen om dat bewijs veilig te stellen. Wat eerder deels op rechtspraak steunde, heeft daarmee een duidelijke wettelijke basis gekregen.

Wat dit voor u betekent

De les uit het eerste anderhalf jaar nieuw bewijsrecht laat zich samenvatten in één zin: de zaak wordt gewonnen in het dossier, niet op de zitting. Leg afspraken en toezeggingen direct schriftelijk vast, ook per e-mail na een telefoongesprek. Verzamel uw bewijs voordat de verhoudingen escaleren, en overweeg bij twijfel een voorlopige bewijsverrichting voordat u dagvaardt. Het nieuwe recht geldt voor zaken die op of na 1 januari 2025 aanhangig zijn gemaakt; voor zaken die toen al aanhangig waren, blijft het oude bewijsrecht gelden. Twijfelt u wat dit voor een concreet geschil betekent, dan kijken we in een eerste gesprek kosteloos met u mee.