Ontslag van een statutair bestuurder: de dubbele rechtsbetrekking
Voor vennootschappen die afscheid willen nemen van een bestuurder — en voor bestuurders die het overkomt: de formaliteiten, de vergoedingen en de valkuilen.
In het kort
Een statutair bestuurder kan door de algemene vergadering te allen tijde worden ontslagen, zonder preventieve toets door UWV of kantonrechter. Het vennootschapsrechtelijke ontslag beëindigt in beginsel ook de arbeidsovereenkomst, tenzij een opzegverbod geldt — zoals bij ziekmelding vóór de oproeping — of partijen iets anders afspraken. Herstel van de arbeidsovereenkomst is uitgesloten; het geschil gaat daarna over de transitievergoeding en, bij het ontbreken van een redelijke grond, een billijke vergoeding. De formaliteiten rond de vergadering luisteren nauw: fouten maken het besluit vernietigbaar.
Statutair of titulair: eerst kwalificeren
Het onderscheid zit niet in het visitekaartje maar in het benoemingsbesluit. Een statutair bestuurder is benoemd door het daartoe bevoegde orgaan, doorgaans de algemene vergadering, en staat als bestuurder ingeschreven in het handelsregister. Een commercieel directeur of financieel directeur zonder zo'n benoeming is dat niet, hoe zwaar de functie ook is. Bij twijfel loont het om het benoemingsbesluit, de inschrijving en de aandeelhoudersnotulen boven tafel te krijgen vóórdat een ontslagroute wordt gekozen: de verkeerde route maakt het ontslag kwetsbaar.
De dubbele rechtsbetrekking
Deze koppeling is de kern van het bestuurdersontslag. De vennootschap hoeft dus niet twee keer afscheid te nemen: met een rechtsgeldig ontslagbesluit en inachtneming van de opzegtermijn eindigt ook het dienstverband. De twee belangrijkste uitzonderingen: een opzegverbod — in de praktijk vooral ziekte — en een andersluidende afspraak, bijvoorbeeld in de arbeidsovereenkomst of een aandeelhoudersovereenkomst. Werkt de bestuurder via een management-BV, dan is er in beginsel geen arbeidsovereenkomst maar een overeenkomst van opdracht en gelden de contractuele afspraken — al kijkt de rechter door die constructie heen wanneer de feitelijke verhoudingen materieel op een arbeidsovereenkomst wijzen.
Wat er in die opdrachtrelatie geregeld moet zijn, van opzegtermijn tot vergoeding bij einde, leest u in ons cluster over de managementovereenkomst tussen holding en werkmaatschappij.
De algemene vergadering: formaliteiten die luisteren
Zorgvuldigheid eerst. De oproepingstermijn en -wijze staan in de statuten en de wet; het voorgenomen ontslag moet als agendapunt kenbaar zijn. De bestuurder moet vooraf weten waarover wordt besloten en waarom, zodat hoorrecht en raadgevende stem inhoud hebben en geen ritueel zijn. Buiten vergadering besluiten kan alleen als alle vergadergerechtigden daarmee instemmen — bij een conflict is dat zelden haalbaar.
Voor de bestuurder is dit de eerste verdedigingslinie: wie kan aantonen dat de vergadering niet deugde, kan het besluit laten vernietigen. Voor de vennootschap is het omgekeerde waar: een strak draaiboek — oproeping, agenda, motivering, verslaglegging — voorkomt dat een inhoudelijk goed verdedigbaar ontslag op vormfouten strandt.
Geen preventieve toets, wel een redelijke grond
In de praktijk is de meest voorkomende grond het verschil van inzicht over het te voeren beleid tussen bestuurder en aandeelhouders, of een verstoorde verhouding. De lat ligt lager dan bij een gewone werknemer — van een bestuurder mag immers draagvlak bij de aandeelhouders worden verwacht — maar niet op de grond: een ontslag zonder deugdelijke onderbouwing, of met een schijnreden, kost de vennootschap geld. Herstel van de arbeidsovereenkomst kan de rechter niet uitspreken; de afrekening is altijd financieel.
De vergoedingen: transitie, billijk, contractueel
De transitievergoeding volgt de gewone wettelijke berekening op basis van dienstjaren en salaris. De billijke vergoeding is maatwerk: de rechter kijkt naar de ernst van het verwijt en de gevolgen voor de bestuurder, en de bedragen lopen bij bestuurders sterk uiteen. Bij een management-BV geldt dit alles niet en telt wat in de managementovereenkomst staat — opzegtermijn, vergoedingsregeling en de afwikkeling van lopende aanspraken. Vaak eindigt het traject niet bij de rechter maar in een onderhandelde vaststellingsovereenkomst; de juridische posities bepalen de prijs aan die tafel.
Voor de bestuurder: verweer en onderhandeling
Check eerst het besluit: oproeping, agendering, hoorrecht, raadgevende stem. Check daarna de eigen positie: is er een opzegverbod, wat zegt de arbeids- of managementovereenkomst over beëindiging, en is er een aandeelhoudersovereenkomst met aanvullende afspraken — zeker bij een bestuurder die ook aandelen houdt, waar het ontslag vaak samenloopt met een gedwongen aanbieding van de aandelen. Die samenloop maakt het geschil breder dan arbeidsrecht alleen en juist daar wordt onderhandelingsruimte gewonnen of weggegeven.
Is het ontslag onderdeel van zo'n breder aandeelhoudersconflict, dan kan een enquêteprocedure bij de Ondernemingskamer als drukmiddel in de onderhandeling dienen.
Zet daarnaast decharge bij vertrek standaard op de agenda van de exitonderhandeling; wat die kwijting wel en niet dekt, luistert nauw.
Wat het kost
De meeste bestuurderskwesties worden buiten de rechter om afgewikkeld in een vaststellingsovereenkomst; de kosten blijven dan beperkt tot advies en onderhandeling. Wordt er wel geprocedeerd, dan komen griffierecht en proceskosten erbij; met onze rekentools rekent u de bedragen vooraf door. In beide scenario's geldt: de investering in een goed dossier aan de voorkant — of juist in het blootleggen van de gebreken daarin — bepaalt de uitkomst aan de achterkant.
Het wettelijk kader
Het bijzondere ontslagregime voor de statutair bestuurder rust op twee wettelijke pijlers. De vennootschapsrechtelijke pijler staat in Boek 2 van het Burgerlijk Wetboek. Voor de BV bepaalt artikel 2:244 BW dat iedere bestuurder te allen tijde kan worden geschorst en ontslagen door degene die bevoegd is tot benoeming, doorgaans de algemene vergadering; voor de NV bevat artikel 2:134 BW een gelijkluidende regel. Beide artikelen sluiten bovendien uit dat de rechter een veroordeling tot herstel van de arbeidsovereenkomst tussen de vennootschap en de bestuurder uitspreekt. De besluitvorming zelf wordt genormeerd door de wet, de statuten en de redelijkheid en billijkheid van artikel 2:8 BW; een besluit dat gebrekkig tot stand komt, is in de regel op grond van artikel 2:15 BW vernietigbaar; ernstiger gebreken, zoals een besluit van een onbevoegd orgaan, leiden tot nietigheid op grond van artikel 2:14 BW.
De arbeidsrechtelijke pijler staat in titel 10 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek. Waar het einde van een gewone arbeidsovereenkomst instemming van de werknemer, toestemming van het UWV of ontbinding door de kantonrechter vergt, zondert artikel 7:671 lid 1, onderdeel e, BW de bestuurder van een rechtspersoon daarvan uit wanneer herstel van de arbeidsovereenkomst op grond van Boek 2 niet mogelijk is. Die uitzondering ziet alleen op de route, niet op de inhoudelijke eisen: de opzegging vergt in beginsel een redelijke grond in de zin van artikel 7:669 BW, en de wettelijke opzegverboden van artikel 7:670 BW kunnen aan de opzegging in de weg staan.
De financiële afwikkeling volgt uit hetzelfde wetboek. De aanspraak op de transitievergoeding berust op artikel 7:673 BW en komt in beginsel ook toe aan de statutair bestuurder met een arbeidsovereenkomst. Omdat herstel is uitgesloten, kan de rechter de bestuurder op grond van artikel 7:682 lid 3 BW een billijke vergoeding toekennen wanneer een redelijke grond ontbreekt of de opzegging het gevolg is van ernstig verwijtbaar handelen of nalaten van de werkgever. Werkt de bestuurder via een management-BV, dan ligt de grondslag doorgaans niet in het ontslagrecht maar in de regeling van de overeenkomst van opdracht van artikel 7:400 en volgende BW en in de managementovereenkomst zelf. Welke bepalingen in uw situatie doorslaggevend zijn, hangt af van de statuten, de overeenkomsten en de feiten; dit kader benoemt de wettelijke ankers, niet de uitkomst.
Bronnen en vindplaatsen
De belangrijkste vindplaatsen bij dit artikel. Wetteksten via wetten.overheid.nl (de officiële publicatie), uitspraken via rechtspraak.nl.
Wetgeving
- Artikel 2:244 BW
- Artikel 7:671 BW
- Artikel 7:673 BW
- Artikel 7:682 BW
- Artikel 2:134 BW
- Artikel 2:8 BW
- Artikel 2:15 BW
- Artikel 2:14 BW
- Artikel 7:669 BW
- Artikel 7:670 BW
Rechtspraak
Veelgestelde vragen
Kan een ontslagen statutair bestuurder herstel van de arbeidsovereenkomst vragen?
Nee. De wet sluit herstel van de arbeidsovereenkomst voor de statutair bestuurder uit: de rechter kan de vennootschap niet veroordelen om de bestuurder terug in dienst te nemen.
Wat overblijft is een geldelijke afwikkeling: de transitievergoeding en, wanneer een redelijke grond ontbreekt of de vennootschap ernstig verwijtbaar handelde, een billijke vergoeding. Voor de bestuurder verschuift het gevecht dus van baanbehoud naar de hoogte van de vergoedingen.
Geldt het opzegverbod tijdens ziekte ook voor een statutair bestuurder?
Ja, maar met een belangrijk peilmoment: de ziekmelding moet dateren van vóór de ontvangst van de oproeping voor de algemene vergadering waarin het ontslag wordt behandeld. Wie zich ziek meldt nadat de oproeping is ontvangen, kan aan die ziekmelding geen ontslagbescherming ontlenen.
Deze regel berust voor bestuurders niet op een uitdrukkelijke wetsbepaling, maar op vaste rechtspraak die het opzegverbod naar analogie toepast. Is de bestuurder al ziek op het moment van de oproeping, dan staat het opzegverbod aan de opzegging van de arbeidsovereenkomst in de weg en blijft die na het vennootschapsrechtelijke ontslag doorlopen.
Is voor het ontslag van een statutair bestuurder een redelijke grond nodig?
De algemene vergadering kan het vennootschapsrechtelijke ontslag te allen tijde uitspreken; daarvoor is geen ontslaggrond uit het arbeidsrecht vereist. Maar voor het einde van de arbeidsovereenkomst geldt het gewone vereiste van een redelijke grond, zoals een verschil van inzicht over het te voeren beleid of een verstoorde verhouding.
Ontbreekt zo'n grond, dan blijft het ontslag in stand, maar kan de rechter de vennootschap veroordelen tot een billijke vergoeding bovenop de transitievergoeding.
Hoe werkt het ontslag als de bestuurder via een management-BV werkt?
Dan is er meestal geen arbeidsovereenkomst maar een managementovereenkomst (overeenkomst van opdracht) tussen de vennootschap en de management-BV. Het arbeidsrechtelijke ontslagrecht, inclusief transitievergoeding en opzegverboden, is dan in beginsel niet van toepassing.
De afwikkeling wordt beheerst door de managementovereenkomst zelf: de opzegtermijn, een eventuele vergoedingsregeling en de afspraken over lopende verplichtingen. Naast de contractuele opzegging blijft het vennootschapsrechtelijke ontslagbesluit van de algemene vergadering nodig om het bestuurderschap te beëindigen.
Let wel: de rechter kijkt door de constructie heen. Sinds het Deliveroo-arrest wordt aan de hand van alle omstandigheden beoordeeld of feitelijk tóch een arbeidsovereenkomst bestaat; bij een materiële gezagsverhouding en economische afhankelijkheid is een managementovereenkomst in de rechtspraak al eens geherkwalificeerd als arbeidsovereenkomst — met alle bijbehorende bescherming en vergoedingsaanspraken.
Wat zijn de raadgevende stem en het hoorrecht van de bestuurder?
Vóórdat de algemene vergadering over het ontslag besluit, moet de bestuurder in de gelegenheid zijn gesteld zijn visie te geven: hij wordt gehoord over het voorgenomen ontslag en heeft als bestuurder een raadgevende stem over het besluit.
Worden deze rechten genegeerd, of kloppen oproeping en agendering van de vergadering niet, dan is het ontslagbesluit vernietigbaar. Voor de vennootschap is een strakke procesgang dus geen formaliteit maar een voorwaarde; voor de bestuurder is het de eerste plek om verweer te zoeken.
Lees ook over het bredere onderwerp
Ondernemingsrecht →
Advocaat ondernemingsrecht en vastgoed in Amsterdam Zuidas. Schrijft deze kennisbank voor ondernemers die eerst zelf willen begrijpen waar ze staan.
Verwante artikelen
Een vennootschapsrechtelijke kwestie bespreken?
Van aandeelhoudersgeschil tot bestuurdersaansprakelijkheid: in een kosteloos eerste gesprek hoort u waar u staat en wat de logische volgende stap is.