Franchisegeschillen en de Wet franchise: uw rechten en plichten

De wet kwam er omdat de machtsbalans in franchiserelaties structureel scheef lag: de franchisegever schrijft de formule, het contract en vaak ook de huisvesting en inkoop voor. Wie vandaag een franchisegeschil beoordeelt, begint dus niet bij wat er in het contract staat, maar bij wat de wet dwingend voorschrijft — een oud contract dat daarmee botst, verliest het van de wet. Dat maakt heronderhandeling, een beroep op nietigheid of een gerichte vernietiging van losse bedingen vaak kansrijker dan partijen denken.

De standstill is bedoeld als bezinningstijd: de aspirant moet de stukken kunnen (laten) onderzoeken zonder tekendruk. Schending van de informatieplicht of de standstill kleurt een later geschil sterk in het voordeel van de franchisenemer. Bewaar daarom alles uit de wervingsfase — brochures, prognoses, e-mails, de datering van het definitieve concept — want dat dossier bepaalt bij een tegenvallende exploitatie of een beroep op dwaling of schending van de informatieplicht haalbaar is.

De rechtspraak zoekt de balans: de franchisenemer is ondernemer en draagt zelf ondernemersrisico, maar mag vertrouwen op cijfers die de franchisegever presenteert. Beslissend is doorgaans of het onderzoek achter de prognose deugde (vestigingsplaatsonderzoek, vergelijkbare vestigingen, realistische aannames) en of fouten kenbaar waren. Wie als franchisegever prognoses verstrekt, doet er goed aan het onderliggende onderzoek te documenteren; wie als franchisenemer instapte op basis van cijfers die nergens op bleken te berusten, heeft een serieuze zaak.

Dit is het artikel waarop moderne conflicten draaien: de uitrol van een eigen webshop of bezorgkanaal dat het rayon van franchisenemers kannibaliseert, een verplichte winkelverbouwing, een nieuwe fee-structuur. Contracten van na 2021 bevatten vaak drempelbedragen; ontbreken die, dan geldt het instemmingsvereiste in beginsel voor elke wijziging met genoemde gevolgen. Voor franchisegevers is het zaak wijzigingen tijdig en collectief voor te leggen; voor franchisenemers is een zonder instemming doorgedrukte wijziging een sterk aanknopingspunt voor verzet of schadevergoeding.

Veel bedingen uit oudere contracten — twee jaar, heel Nederland, elk soortgelijk bedrijf — sneuvelen op deze cumulatieve eisen. Dat betekent niet dat álles mag na het einde: de bescherming van knowhow en het merk loopt door via geheimhouding en IE-rechten. De toets lijkt op die bij andere concurrentiebedingen in het ondernemingsrecht; zie ter vergelijking ons cluster over het concurrentiebeding voor ex-aandeelhouders.

De goodwillregeling is de meest onderschatte bepaling van het contract: bij het tekenen lijkt zij theorie, bij het einde is zij geld. Laat haar vóór ondertekening toetsen, en bij een naderend einde tijdig doorrekenen. En vergeet de huur niet: franchise en huur zijn vaak verknoopt via een onderhuur- of koppelconstructie, waardoor het einde van de franchise ook de winkelruimte raakt — zie ons cluster huurrecht bedrijfsruimte.

Die koppeling is juridisch overigens minder waterdicht dan de contractspraktijk aanneemt: het huurrecht voor winkelruimte is dwingend, afwijkende koppelbedingen vergen in beginsel goedkeuring van de kantonrechter, en een beding dat de huur automatisch buiten de rechter om laat eindigen, stuit af op het wettelijke vereiste dat ontbinding van de huur via de rechter loopt. Voor een franchisenemer die na het einde van de franchise in het pand wil blijven, kan dat een onverwacht sterke troef zijn.

Een gerichte juridische analyse van het contract tegen de Wet franchise is vaak de beste eerste investering: zij laat zien welke bedingen houdbaar zijn en welke sneuvelen, en dat bepaalt de onderhandeling. Proceskosten en griffierechten rekent u vooraf door met onze proceskosten-rekentools.