WHOA-traject voor de ondernemer: kosten, kansen, en wanneer het zin heeft

Voor de invoering van de WHOA bestonden er voor ondernemers in financiele moeilijkheden grofweg twee routes: surseance van betaling (in de praktijk vaak een opmaat naar faillissement), of een vrijwillig akkoord met alle schuldeisers (waarbij een weigerachtige schuldeiser het hele plan kon torpederen). Beide hadden serieuze tekortkomingen.

De WHOA introduceerde een derde weg. Een ondernemer met een onderneming die in de kern levensvatbaar is maar onder een onhoudbare schuldenlast bezwijkt, kan een herstructureringsplan opstellen, dit ter stemming voorleggen aan zijn schuldeisers (verdeeld in klassen), en de rechtbank verzoeken het plan te homologeren. Bij homologatie wordt het plan dwingend voor alle betrokkenen, ook voor klassen die tegen hebben gestemd (cross-class cramdown).

De wet is geent op het Amerikaanse Chapter 11 en de Engelse scheme of arrangement. Voor het Nederlandse mkb is dit een grote stap voorwaarts, omdat een succesvolle herstructurering nu mogelijk is zonder dat de onderneming eerst failliet hoeft te gaan.

WHOA is geen wondermiddel voor elke onderneming in problemen. De wet vereist dat:

De onderneming dreigt insolvent te raken, dus dat zonder ingrijpen een faillissement waarschijnlijk wordt. Een onderneming die wel verlies maakt maar geen acute betalingsproblemen heeft, voldoet hier niet aan.

De onderneming na herstructurering levensvatbaar is. Dit moet onderbouwd worden met een liquiditeitsprognose, een operationele analyse, en een toekomstvisie die voor de rechter standhoudt. Wanneer de business in de kern niet werkt, is WHOA niet de oplossing.

Het herstructureringsplan voldoet aan de wettelijke vereisten. Onder andere: minimaal het bedrag dat schuldeisers in faillissement zouden krijgen (de no-creditor-worse-off-test), eerlijke verdeling tussen klassen, en goede informatievoorziening aan schuldeisers.

In de praktijk werkt WHOA goed voor mkb-ondernemingen met een levensvatbare core business maar te hoge vaste kosten of leningen. Niet geschikt voor ondernemingen waarvan het verdienmodel zelf onder druk staat. Niet geschikt voor zzp'ers (die kunnen de WSNP gebruiken).

Fase 1: voorbereiding (zes weken tot drie maanden). De ondernemer bereidt het herstructureringsplan voor. Daarbij horen een liquiditeitsanalyse, een onderbouwing van de levensvatbaarheid, een verdeling van schuldeisers in klassen (gebaseerd op de aard van hun vordering, zoals secured, unsecured, preferent), en een berekening van wat elke klasse onder het plan ontvangt versus in een faillissement.

Fase 2: stemming (twee tot vier weken). Het plan wordt aan elke klasse voorgelegd. Per klasse stemt minimaal twee derde in waarde van de stemmenden voor goedkeuring. Wanneer alle klassen instemmen, kan direct homologatie volgen. Wanneer een of meer klassen tegen stemmen, kan de rechter alsnog homologeren via een cross-class cramdown, mits de afwijzende klasse niet in een slechtere positie komt dan zonder akkoord.

Fase 3: homologatie (twee tot zes weken). De rechtbank toetst of aan alle wettelijke vereisten is voldaan. Bij homologatie wordt het plan bindend voor alle schuldeisers, ook voor degenen die niet hebben gestemd of tegen hebben gestemd. Wettelijke regels bepalen welke beroepsmogelijkheden er nog zijn (zeer beperkt).

Tijdens het traject kan de rechtbank op verzoek afkoelingsperioden toekennen waarin schuldeisers geen verhaalsmaatregelen kunnen treffen. Ook kan de rechter een herstructureringsdeskundige benoemen die de ondernemer bijstaat. Het bestuur van de onderneming blijft echter bij de ondernemer zelf, anders dan in een surseance of faillissement.

De kosten van een WHOA-traject zijn substantieel maar in de meeste gevallen verantwoord ten opzichte van het alternatief. Drie kostensoorten.

Juridische advisering. De advocaat begeleidt het hele traject, stelt het plan op (samen met de financieel adviseur), voert de communicatie met schuldeisers, en treedt op ter zitting. Reken op 25.000 tot 100.000 euro afhankelijk van complexiteit en aantal schuldeisers.

Financiele onderbouwing. Een herstructureringsplan vereist een professionele liquiditeitsprognose, vaak een waarderingsrapport van de onderneming, en in sommige gevallen een onafhankelijke taxatie van vastgoed of bedrijfsmiddelen. Reken op 10.000 tot 40.000 euro.

Rechtbank- en deskundigenkosten. Griffierechten zijn beperkt. Een door de rechtbank benoemde herstructureringsdeskundige (optioneel) kan 10.000 tot 30.000 euro kosten.

Voor een mkb-onderneming met een omzet van enkele miljoenen ligt het totaal vaak tussen de 50.000 en 100.000 euro. Voor grotere of complexere structuren kan dit oplopen tot 200.000 euro of meer. Tegenover deze kosten staan de waarde van de onderneming die behouden blijft, het werknemersbestand, en de schuldreductie die wordt afgedwongen.

WHOA is op meerdere fronten een verbetering ten opzichte van de oudere instrumenten.

Tegenover surseance van betaling: surseance vereist benoeming van een bewindvoerder die mee bestuurt, geeft beperkte ruimte voor een echt akkoord, en heeft een hoge slagingsdrempel (alle preferente schuldeisers moeten effectief instemmen). WHOA biedt cross-class cramdown, behoudt het bestuur bij de ondernemer, en kent een geprotocolleerd traject met duidelijke tijdslijnen. Voor ondernemers die hun bedrijf willen redden is WHOA vrijwel altijd de eerste keuze geworden.

Tegenover faillissement: faillissement betekent verlies van controle (curator), liquidatie of doorstart onder zware druk, en aanzienlijke reputatieschade. WHOA voorkomt al deze gevolgen. Voor de aandeelhouders blijft equity-waarde mogelijk behouden (in faillissement gaat die volledig verloren).

Tegenover een vrijwillig akkoord buiten WHOA: een dergelijk akkoord vereist instemming van iedereen, ook van die ene weigerachtige schuldeiser. Een holdout kan het hele plan torpederen. WHOA lost precies dit probleem op via cross-class cramdown.

Het belangrijkste nadeel van WHOA is de relatief hoge drempel: een professioneel herstructureringsplan opstellen, schuldeisers in klassen indelen volgens wettelijke criteria, en de rechtbank overtuigen vereist serieuze voorbereiding. Voor zeer kleine ondernemingen of voor situaties waarin de schuldenlast eenvoudig is, kan een buitenrechtelijk akkoord nog steeds rendabeler zijn.

Begin op tijd. WHOA werkt het beste wanneer er nog enige financiele ademruimte is om het traject voor te bereiden en uit te voeren. Wanneer de onderneming al door zijn liquiditeit heen is, wordt elke fase een race tegen de klok. Het signaal om met WHOA-voorbereiding te beginnen is doorgaans wanneer een liquiditeitsprognose laat zien dat over zes tot twaalf maanden problemen ontstaan.

Kies de juiste variant. WHOA kent twee varianten. De openbare WHOA wordt gepubliceerd in een register, valt onder de Insolventieverordening van de EU, en kan internationaal worden erkend. Geschikt voor grotere ondernemingen of bij internationale schuldeisers. De besloten WHOA is niet publiek, gaat sneller, en geeft minder reputatieschade. Geschikt voor mkb-ondernemingen die hun problemen niet aan de markt willen tonen.

Werk met partijen die WHOA-ervaring hebben. WHOA is sinds 2021 actief, dus de praktijk is nog jong. Niet elke advocaat of accountant heeft deze trajecten gedraaid. Een team met daadwerkelijke ervaring herkent de valkuilen, kan klassenindeling correct opzetten, en kan met de rechtbank communiceren op een manier die de homologatie soepel laat verlopen.

Beheer de communicatie zorgvuldig. Schuldeisers die verrast worden door een WHOA-aankondiging stemmen vaker tegen. Een goede voorbereiding omvat persoonlijke gesprekken met de belangrijkste schuldeisers (bank, grootste leveranciers) voorafgaand aan formele indiening, om weerstand te peilen en het plan te verfijnen. Banken in het bijzonder hebben interne procedures die tijd kosten.