Recht van overpad door verjaring: wanneer het ontstaat en wanneer het vervalt

Voor eigenaren, kopers en beheerders van vastgoed: wanneer langdurig gebruik van een pad een recht oplevert, waarom dat minder vaak lukt dan gedacht, en hoe u verjaring voorkomt of juist vastlegt.

Laatst bijgewerkt: 18 november 2026 · Geschreven en juridisch gecontroleerd door mr. M. Kumar, advocaat

In het kort

Een recht van overpad kan door verjaring ontstaan: na tien jaar bezit te goeder trouw, of na twintig jaar bezit zonder goede trouw. Het struikelblok is het woord bezit. Jarenlang over het pad van de buurman lopen is niet genoeg; uit uw gedrag moet blijken dat u een recht claimt. Gebruik met toestemming telt niet, en gebruik van vóór 1992 telt pas vanaf 1 januari 1992. Omgekeerd kan een bestaand recht van overpad vervallen wanneer het pad twintig jaar geblokkeerd is geweest en de gebruiker daar niets tegen heeft gedaan.

Kan een recht van overpad door verjaring ontstaan?

De gewone weg is vestiging: een notariële akte die in de openbare registers wordt ingeschreven. Verjaring is de uitzondering, voor gevallen waarin een feitelijke toestand zo lang heeft bestaan dat het recht zich daarbij aansluit. Het resultaat is in beide gevallen hetzelfde: een recht dat op het perceel rust en bij verkoop mee overgaat op de volgende eigenaar. Wat een erfdienstbaarheid verder inhoudt en hoe de rechter haar uitlegt, leest u in ons artikel over erfdienstbaarheid en erfgrens.

Wie zich op verjaring beroept, moet drie dingen aantonen: dat hij het recht van overpad bezat, dat dit bezit onafgebroken heeft geduurd en dat de termijn is verstreken. Bij de korte termijn komt daar de goede trouw bij. Het eerste punt beslist de meeste zaken.

Bezit: waarom jarenlang gebruik niet genoeg is

Dat is een hoge drempel. In zijn conclusie bij een arrest van de Hoge Raad uit 2023 vat de advocaat-generaal de stand zo samen: gedragingen die overeenkomen met de uitoefening van een erfdienstbaarheid zijn onvoldoende voor bezit; vereist is dat naar buiten blijkt dat zij worden verricht vanwege een gepretendeerde erfdienstbaarheid (conclusie A-G Lindenbergh, ECLI:NL:PHR:2023:802, onder 4.12). De eigenaar van het perceel waarover het pad loopt, moet kunnen zien dat hier iemand een recht claimt, zodat hij daartegen kan optreden.

In de praktijk maakt dat het volgende verschil.

  • Gebruik met toestemming is geen bezit. Wie over het pad loopt omdat de buurman dat goedvindt, houdt niet voor zichzelf en pretendeert geen eigen recht (artikel 3:107 en 3:108 BW). Dat blijft zo, ook na dertig jaar. Voor de huurder die het pad gebruikt op grond van zijn huurovereenkomst geldt bovendien dat wie is begonnen voor een ander te houden, daarmee voortgaat zolang niet van een verandering blijkt (artikel 3:111 BW).
  • Gedogen is geen erkennen. Een buurman die uit goede verstandhouding niets zegt, erkent daarmee geen recht.
  • Wat wel op bezit kan wijzen: het pad zelf verharden en onderhouden, een eigen poort of hek met slot plaatsen, het pad gebruiken als enige ontsluiting van het perceel, en protesteren wanneer de eigenaar het pad wil afsluiten of verleggen. Of dat in een concreet geval genoeg is, hangt af van alle omstandigheden samen.

Het bewijs is feitelijk: verklaringen van buren en vorige eigenaren, foto's door de jaren heen, luchtfoto's, facturen voor de bestrating en oude koopakten waarin het pad wordt genoemd. Wie zich op verjaring beroept, draagt daarvan in beginsel de bewijslast.

Hoe hoog de drempel precies ligt, is in beweging. Het hof Arnhem-Leeuwarden oordeelde in 2025 dat de bezitter van een erfdienstbaarheid de eigenaar niet het exclusieve genot van zijn erf hoeft te hebben ontnomen, en dat de tegenwerping dat het gebruik ook bij een persoonlijk recht kan passen pas ergens toe leidt als er objectieve aanwijzingen zijn voor zo'n andere rechtsverhouding (hof Arnhem-Leeuwarden 27 mei 2025, ECLI:NL:GHARL:2025:3246, rov. 3.14). De enkele stelling dat het rijden over het erf was gedoogd, vond het hof daarvoor onvoldoende (rov. 3.16). De Hoge Raad heeft het cassatieberoep op 25 september 2026 verworpen zonder motivering (ECLI:NL:HR:2026:1542); een eigen regel van de Hoge Raad staat daar dus niet in. In zijn conclusie in die zaak schrijft A-G Valk dat een wilsuiting van de bezitter niet is vereist (ECLI:NL:PHR:2026:612, onder 3.14). Voor eigendom besliste de Hoge Raad al eerder dat de theoretische mogelijkheid van een andere verklaring pas telt bij objectieve aanwijzingen daarvoor (HR 18 september 2015, ECLI:NL:HR:2015:2743, rov. 3.4.3). Reken er als eigenaar dus niet op dat een beroep op gedogen achteraf volstaat: leg toestemming vast.

Tien jaar: bezit te goeder trouw

Het klassieke geval: bij de splitsing van een perceel of bij een verkoop is een recht van overpad afgesproken, iedereen ging ervan uit dat de notaris het had geregeld, en jaren later blijkt dat het nooit in een ingeschreven akte terecht is gekomen. De koper gebruikte het pad al die tijd in de overtuiging dat hij er recht op had.

De vraag was of de openbare registers aan die goede trouw in de weg staan. Een verkrijger van een registergoed kan zich namelijk niet beroepen op onbekendheid met feiten die hij door raadpleging van de registers had kunnen kennen (artikel 3:23 BW). De Hoge Raad heeft in 2023 beslist dat die bepaling de goede trouw niet uitsluit wanneer, zonder dat partijen het beseffen, de inschrijving van de vestigingsakte achterwege is gebleven of de erfdienstbaarheid niet is vermeld in de akte die wel is ingeschreven. Artikel 3:23 BW schept geen onderzoeksplicht ten aanzien van de eigen verkrijging (HR 22 december 2023, ECLI:NL:HR:2023:1825, rov. 3.3).

Twee regels helpen de bezitter verder. Wie eenmaal te goeder trouw is, wordt geacht dat te blijven (artikel 3:118 lid 2 BW), ook als hij later ontdekt dat de akte niet klopt. En de koper die het bezit te goeder trouw van zijn voorganger overneemt, zet diens lopende verjaring voort (artikel 3:102 lid 2 BW); de jaren van de vorige eigenaar tellen dan mee.

Twintig jaar: ook zonder goede trouw

Hier hoeft de gebruiker dus niet te hebben gedacht dat hij een recht had. Voldoende is dat hij zich twintig jaar als rechthebbende heeft gedragen en dat de eigenaar in die tijd niets heeft gedaan om daar een einde aan te maken. De gedachte erachter is rechtszekerheid: na lange tijd sluit het recht zich aan bij de feitelijke toestand.

De drempel van het bezit blijft even hoog. Juist omdat de goede trouw hier geen rol speelt, kijkt de rechter scherp naar de vraag of er wel van bezit sprake was en vanaf welk moment. Een beroep op twintig jaar gebruik zonder duidelijke bezitsdaden strandt daarom vaak. Wisselt het perceel van de gebruiker in die twintig jaar van eigenaar, dan loopt de termijn door wanneer het bezit van de nieuwe eigenaar de voortzetting is van dat van de vorige, ongeacht of hij te goeder trouw is (artikel 3:314 lid 2 BW).

Voor de eigenaar hoeft daarmee niet alles verloren te zijn. Bij verlies van eigendom door verjaring heeft de Hoge Raad aanvaard dat de voormalige eigenaar de bezitter te kwader trouw uit onrechtmatige daad kan aanspreken en dat de rechter als schadevergoeding teruglevering kan opleggen (HR 24 februari 2017, ECLI:NL:HR:2017:309, rov. 3.7.3). Of dat ook geldt wanneer door verjaring een erfdienstbaarheid is ontstaan, heeft de Hoge Raad niet beslist.

Gebruik van vóór 1992

De Hoge Raad heeft dat in 2010 uitgewerkt. Het bezit wordt verkregen op het tijdstip waarop de nieuwe wet in werking trad, als de vereisten daarvoor al eerder waren vervuld. De goede trouw wordt beoordeeld naar het moment waarop de gebruiker de feitelijke positie kreeg die hem vanaf 1 januari 1992 tot bezitter maakt (HR 5 februari 2010, ECLI:NL:HR:2010:BK6588, rov. 3.4). In die zaak ging het om een koper die in 1983 een huis kocht met een toegezegd recht van overpad dat nooit was ingeschreven; zijn goede trouw werd beoordeeld naar 1983.

Voor de rekensom betekent dit dat de termijn bij oud gebruik op 1 januari 1992 begint. Bij bezit te goeder trouw kan het recht dan op zijn vroegst op 1 januari 2002 zijn ontstaan, en zonder goede trouw op zijn vroegst op 1 januari 2012. De datum van 1 januari 2012 is in de rechtspraak met zoveel woorden genoemd (conclusie van 5 februari 2021, ECLI:NL:PHR:2021:122, waarin het oordeel van het hof is weergegeven; het cassatieberoep is verworpen zonder motivering, HR 30 april 2021, ECLI:NL:HR:2021:668). Een beroep op gebruik "al sinds de jaren zestig" levert dus geen eerdere datum op.

Wanneer vervalt een recht van overpad door verjaring?

Het gaat dus om een feitelijke blokkade: een hek zonder doorgang, een schuur of een muur op het pad, een sloot die is gegraven. De termijn begint op de dag na die waarop de gebruiker de opheffing van die toestand kon vorderen (artikel 3:314 lid 1 BW). Laat hij twintig jaar verstrijken, dan is het recht verdwenen voor het deel dat de blokkade onbruikbaar maakte. Staat de schuur op de helft van het pad en is de andere helft begaanbaar gebleven, dan blijft het recht voor die helft bestaan.

De wet knoopt aan bij een strijdige toestand, niet bij het enkele feit dat het pad niet wordt gebruikt. Wie een oud recht van overpad wil laten verdwijnen dat niemand meer gebruikt, komt daarom eerder uit bij de rechter: die kan een erfdienstbaarheid opheffen als de eigenaar van het heersende erf geen redelijk belang meer heeft bij de uitoefening en niet aannemelijk is dat dit belang terugkeert (artikel 5:79 BW). De andere route is afstand door de gerechtigde, bij notariële akte. Beide komen aan bod in ons artikel over erfdienstbaarheid en erfgrens.

Verjaring voorkomen: wat de eigenaar van het pad kan doen

  • Toestemming vastleggen. Een korte gebruiksovereenkomst, of een brief waarin de buurman bevestigt dat het gebruik op uw toestemming berust en kan worden opgezegd. De gebruiker is dan geen bezitter en er loopt geen verjaring. Voor wie meer percelen beheert, is dit de eenvoudigste maatregel.
  • Erkenning vragen. Erkent de gebruiker dat u het pad mag afsluiten, dan stuit dat de verjaring (artikel 3:318 BW). De wet stelt geen vormeis, maar leg de erkenning schriftelijk vast voor het bewijs.
  • Stuiten. De verjaring van de vordering tot beëindiging van het bezit wordt gestuit door een eis in te stellen (artikel 3:316 lid 1 BW). Een brief alleen is niet genoeg: de aanmaning moet binnen zes maanden door zo'n eis worden gevolgd (artikel 3:317 lid 2 BW). Hoe stuiting in het algemeen werkt, leest u in ons artikel over verjaring en stuiting.
  • Niet op eigen houtje afsluiten. Heeft de buurman mogelijk al een recht, dan leidt een hek of een slot tot een kort geding. Laat eerst beoordelen of de termijn al is verstreken.

Het recht vastleggen: wat de gebruiker kan doen

Werkt de buurman mee, dan kan de notaris de verjaring laten inschrijven; hij weet welke stukken het Kadaster daarvoor vraagt. Werkt hij niet mee, dan vraagt u de rechter om een verklaring voor recht dat de erfdienstbaarheid door verjaring is ontstaan; die uitspraak kan worden ingeschreven (artikel 3:17 lid 1 onder e BW). Dat is een bodemprocedure, waarin het bewijs van het bezit centraal staat.

Een nieuwe eigenaar van het perceel waarover het pad loopt, kan zich er niet op beroepen dat de verjaring niet was ingeschreven. De regel dat een niet-ingeschreven feit niet aan een verkrijger kan worden tegengeworpen, geldt niet voor verjaring (artikel 3:24 lid 2 onder e BW). Voor kopers van vastgoed is dat een reden om niet alleen de registers te lezen, maar ook ter plaatse te kijken: een pad dat zichtbaar wordt gebruikt, is een vraag aan de verkoper waard. De verkoper staat ervoor in dat er geen lasten zijn uit feiten die ingeschreven hadden kunnen worden en dat niet waren (artikel 7:15 lid 2 BW).

Geen recht door verjaring, wel een ingesloten perceel

De noodweg is geen erfdienstbaarheid en kent geen termijn, maar vraagt wel een perceel dat anders niet behoorlijk bereikbaar is. In een procedure over overpad worden beide grondslagen daarom vaak naast elkaar aangevoerd: eerst de verjaring, en voor het geval die niet slaagt de noodweg.

Wanneer u advies inwint

Mr. Kumar staat in het rechtsgebiedenregister van de Nederlandse orde van advocaten geregistreerd voor vastgoedrecht, met onder meer burenrecht en erfdienstbaarheden. In een eerste gesprek brengen wij in kaart wat er feitelijk is gebeurd, welke termijn loopt en welk bewijs er is, en wat dat betekent voor een koop, een verkoop of een bouwplan.

Bronnen en vindplaatsen

Veelgestelde vragen

Na hoeveel jaar ontstaat een recht van overpad door verjaring?

Na tien jaar onafgebroken bezit te goeder trouw (artikel 3:99 BW), of na twintig jaar bezit zonder goede trouw (artikel 3:105 en 3:306 BW). Alleen de tijd telt waarin u het pad gebruikte als iemand die daar recht op heeft. Gebruik van vóór 1992 telt vanaf 1 januari 1992.

Telt gebruik met toestemming van de buurman mee?

Nee. Wie het pad gebruikt omdat de eigenaar dat goedvindt, bezit geen recht van overpad en kan het ook na tientallen jaren niet door verjaring verkrijgen. Dat verandert pas wanneer uit uw gedrag duidelijk wordt dat u het pad voortaan als rechthebbende gebruikt, tegen de wil van de eigenaar in.

Vervalt een recht van overpad als het lang niet is gebruikt?

Niet door het niet gebruiken alleen. Het recht vervalt wanneer het pad twintig jaar geblokkeerd is geweest en de gerechtigde in die tijd niet heeft gevorderd dat de blokkade wordt weggehaald (artikel 3:106 BW). Daarnaast kan de rechter een erfdienstbaarheid opheffen als er geen redelijk belang meer bij bestaat (artikel 5:79 BW).

Hoe bewijs ik een recht van overpad door verjaring?

Met feiten die laten zien dat u zich als rechthebbende gedroeg: eigen bestrating, een eigen poort, onderhoud, protest tegen afsluiting. Verklaringen van buren en vorige eigenaren, foto's, luchtfoto's en oude akten ondersteunen dat. Dat u het pad lang hebt gebruikt, is op zichzelf niet genoeg.

Geldt een door verjaring ontstaan recht ook tegenover een nieuwe eigenaar?

Ja. Een erfdienstbaarheid rust op het perceel en gaat mee over. Dat de verjaring niet in de openbare registers staat, kan een nieuwe eigenaar u niet tegenwerpen (artikel 3:24 lid 2 onder e BW). Inschrijven blijft verstandig, omdat het latere discussie voorkomt.

Hoe voorkom ik dat mijn buurman een recht van overpad krijgt?

Leg schriftelijk vast dat hij het pad met uw toestemming gebruikt en dat u die toestemming kunt intrekken. Wilt u het gebruik niet, maak er dan een einde aan voordat de termijn om is. Een brief alleen stuit de verjaring niet: daarop moet binnen zes maanden een eis bij de rechter volgen (artikel 3:317 lid 2 BW).

Verder op deze site

Het bredere onderwerp: Vastgoed advocaat in Amsterdam: huur, koop en bouw →

Portretfoto van mr. Mukesh Kumar
mr. M. Kumar

Advocaat ondernemingsrecht en vastgoed in Amsterdam Zuidas. Schrijft deze kennisbank voor ondernemers die eerst zelf willen begrijpen waar ze staan.

Over mr. Kumar · Plan een eerste gesprek

Verwante artikelen

Een huur- of vastgoedkwestie bespreken?

In een eerste gesprek van 30 minuten hoort u waar u staat en wat de logische volgende stap is.