Ontslag van een statutair bestuurder: de dubbele rechtsbetrekking

Het onderscheid zit niet in het visitekaartje maar in het benoemingsbesluit. Een statutair bestuurder is benoemd door het daartoe bevoegde orgaan, doorgaans de algemene vergadering, en staat als bestuurder ingeschreven in het handelsregister. Een commercieel directeur of financieel directeur zonder zo'n benoeming is dat niet, hoe zwaar de functie ook is. Bij twijfel loont het om het benoemingsbesluit, de inschrijving en de aandeelhoudersnotulen boven tafel te krijgen vóórdat een ontslagroute wordt gekozen: de verkeerde route maakt het ontslag kwetsbaar.

Deze koppeling is de kern van het bestuurdersontslag. De vennootschap hoeft dus niet twee keer afscheid te nemen: met een rechtsgeldig ontslagbesluit en inachtneming van de opzegtermijn eindigt ook het dienstverband. De twee belangrijkste uitzonderingen: een opzegverbod — in de praktijk vooral ziekte — en een andersluidende afspraak, bijvoorbeeld in de arbeidsovereenkomst of een aandeelhoudersovereenkomst. Werkt de bestuurder via een management-BV, dan is er in beginsel geen arbeidsovereenkomst maar een overeenkomst van opdracht en gelden de contractuele afspraken — al kijkt de rechter door die constructie heen wanneer de feitelijke verhoudingen materieel op een arbeidsovereenkomst wijzen.

Zorgvuldigheid eerst. De oproepingstermijn en -wijze staan in de statuten en de wet; het voorgenomen ontslag moet als agendapunt kenbaar zijn. De bestuurder moet vooraf weten waarover wordt besloten en waarom, zodat hoorrecht en raadgevende stem inhoud hebben en geen ritueel zijn. Buiten vergadering besluiten kan alleen als alle vergadergerechtigden daarmee instemmen — bij een conflict is dat zelden haalbaar.

Voor de bestuurder is dit de eerste verdedigingslinie: wie kan aantonen dat de vergadering niet deugde, kan het besluit laten vernietigen. Voor de vennootschap is het omgekeerde waar: een strak draaiboek — oproeping, agenda, motivering, verslaglegging — voorkomt dat een inhoudelijk goed verdedigbaar ontslag op vormfouten strandt.

In de praktijk is de meest voorkomende grond het verschil van inzicht over het te voeren beleid tussen bestuurder en aandeelhouders, of een verstoorde verhouding. De lat ligt lager dan bij een gewone werknemer — van een bestuurder mag immers draagvlak bij de aandeelhouders worden verwacht — maar niet op de grond: een ontslag zonder deugdelijke onderbouwing, of met een schijnreden, kost de vennootschap geld. Herstel van de arbeidsovereenkomst kan de rechter niet uitspreken; de afrekening is altijd financieel.

De transitievergoeding volgt de gewone wettelijke berekening op basis van dienstjaren en salaris. De billijke vergoeding is maatwerk: de rechter kijkt naar de ernst van het verwijt en de gevolgen voor de bestuurder, en de bedragen lopen bij bestuurders sterk uiteen. Bij een management-BV geldt dit alles niet en telt wat in de managementovereenkomst staat — opzegtermijn, vergoedingsregeling en de afwikkeling van lopende aanspraken. Vaak eindigt het traject niet bij de rechter maar in een onderhandelde vaststellingsovereenkomst; de juridische posities bepalen de prijs aan die tafel.

Check eerst het besluit: oproeping, agendering, hoorrecht, raadgevende stem. Check daarna de eigen positie: is er een opzegverbod, wat zegt de arbeids- of managementovereenkomst over beëindiging, en is er een aandeelhoudersovereenkomst met aanvullende afspraken — zeker bij een bestuurder die ook aandelen houdt, waar het ontslag vaak samenloopt met een gedwongen aanbieding van de aandelen. Die samenloop maakt het geschil breder dan arbeidsrecht alleen en juist daar wordt onderhandelingsruimte gewonnen of weggegeven.

De meeste bestuurderskwesties worden buiten de rechter om afgewikkeld in een vaststellingsovereenkomst; de kosten blijven dan beperkt tot advies en onderhandeling. Wordt er wel geprocedeerd, dan komen griffierecht en proceskosten erbij; met onze rekentools rekent u de bedragen vooraf door. In beide scenario's geldt: de investering in een goed dossier aan de voorkant — of juist in het blootleggen van de gebreken daarin — bepaalt de uitkomst aan de achterkant.