Bouwexploot: de bouwer aansprakelijk stellen voor schade aan uw pand
Voor eigenaren naast een bouwplaats en voor wie zelf gaat bouwen: wat een bouwexploot is, wie aansprakelijk is voor bouwschade en hoe u het bewijs vooraf regelt.
In het kort
Een bouwexploot is een brief die een deurwaarder namens u uitreikt aan de buurman die gaat bouwen en aan zijn aannemer. U kondigt aan dat u hen aansprakelijk houdt voor schade door het werk en u vraagt om een opname van uw pand vooraf. Verplicht is het niet, en aansprakelijkheid ontstaat er niet door. Het legt wel vast wat u wanneer hebt gemeld. Wie bouwt, moet schade aan andermans pand voorkomen. Ook zorgvuldig bouwen kan tot aansprakelijkheid leiden als het werk een aanmerkelijk risico op schade meebrengt. Het bewijs dat de schade door het werk komt, ligt in beginsel bij de buur. De opname van vóór de bouw is daarbij het vertrekpunt; liet de bouwer die na terwijl zij van hem verwacht mocht worden, dan kan dat in zijn nadeel werken.
Wat is een bouwexploot?
Het woord wordt ook als bouwexploit geschreven. Een exploot is een stuk dat een gerechtsdeurwaarder ambtshalve uitreikt; het doen van aanzeggingen en andere exploten hoort tot zijn wettelijke taak (artikel 2 lid 1 onder b Gerechtsdeurwaarderswet). Het voordeel boven een gewone brief zit in het bewijs: het exploot is een authentieke akte, en die levert dwingend bewijs op van wat de deurwaarder verklaart te hebben gedaan, dus dat het stuk op die dag aan die persoon is uitgereikt (artikel 156 lid 2 en 157 lid 1 Rv). Over de juistheid van wat u in de brief stelt, zegt het exploot niets.
Aansprakelijkheid ontstaat niet door het exploot, maar door de schade en de manier waarop die is veroorzaakt. Wie geen bouwexploot heeft uitgebracht, kan de bouwer later dus nog steeds aanspreken. En wie er een ontvangt, is daarmee nog niet aansprakelijk.
Wat zet u in een bouwexploot?
In de praktijk gaat het om deze punten:
- De opname vooraf. Vraag om een opname door een onafhankelijke deskundige, met foto's van elke ruimte en van bestaande scheuren, en om een exemplaar van het rapport.
- De werkwijze. Vraag hoe wordt gefundeerd en bemalen, of er wordt geheid of getrild, en of er trillingsmeters en meetpunten komen. Dat zijn de werkzaamheden waarbij schade aan belendende panden het vaakst ter discussie staat.
- De verzekering. Vraag naar de verzekering voor het bouwwerk en voor aansprakelijkheid, met polisnummer en contactpersoon. De verzekeraar zelf kunt u bij schade aan uw pand niet rechtstreeks aanspreken: dat recht geeft de wet alleen bij schade door dood of letsel (artikel 7:954 lid 1 BW). U spreekt de bouwer aan.
- Het voorbehoud. Behoud u alle rechten voor en vraag om een schriftelijke bevestiging.
Een bouwexploot van vóór de schade stuit geen verjaring: er loopt dan nog geen termijn. Meldt zich later schade, stel de bouwer dan opnieuw en schriftelijk aansprakelijk, met een omschrijving van de schade. De vordering tot schadevergoeding verjaart vijf jaar nadat u met de schade en met de aansprakelijke persoon bekend bent geworden, en in elk geval twintig jaar na de gebeurtenis (artikel 3:310 lid 1 BW). Een schriftelijke aanmaning, of een schriftelijke mededeling waarin u zich uw recht ondubbelzinnig voorbehoudt, stuit die verjaring (artikel 3:317 lid 1 BW).
Wie is aansprakelijk voor bouwschade?
De grondslag is de onrechtmatige daad (artikel 6:162 BW). De Hoge Raad overwoog in 2000, in een zaak over een overheidslichaam, dat wie ingrijpende werkzaamheden verricht die voor derden gevaar van zaakschade meebrengen, voldoende maatregelen moet treffen om die schade te voorkomen, en vóór en tijdens het werk moet onderzoeken welke gevolgen het kan hebben (HR 21 april 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA5590, rov. 3.3.2 en 3.4). Bij bouwschade kijkt de rechter onder meer of vooraf voldoende onderzoek is gedaan, in hoeverre de schade voorzienbaar was en of adequate voorzorgsmaatregelen zijn of hadden kunnen worden getroffen (hof Amsterdam 12 mei 2020, ECLI:NL:GHAMS:2020:1364, rov. 3.4).
Dat een pand beschadigd raakt, is op zichzelf niet genoeg. Een gedraging is in het algemeen alleen onrechtmatig als zij in strijd is met een norm die ertoe strekt schade te voorkomen (HR 12 januari 2024, ECLI:NL:HR:2024:17, rov. 3.1.2). In hetzelfde arrest zette de Hoge Raad wel een stap in het voordeel van de buur. Was aan het werk een aanmerkelijk risico op schade verbonden, ook als maatregelen werden getroffen en zorgvuldig werd gewerkt, en verwezenlijkt dat risico zich, dan kan niet zonder meer worden aanvaard dat de buur die schade draagt. De Hoge Raad weegt mee dat het werk in het belang van de bouwer wordt uitgevoerd en de buur geen voordeel oplevert, en dat het veeleer op de weg van de bouwer ligt om zich tegen deze aansprakelijkheid te verzekeren. Het uitvoeren van zulk werk kan daarom een onrechtmatige daad opleveren (rov. 3.2.2 en 3.2.3). Lagere rechters passen die regel inmiddels toe. De rechtbank Rotterdam hield een aannemer en zijn opdrachtgever aansprakelijk voor zettingsschade door een grote bemaling, zonder dat onzorgvuldig werken hoefde vast te staan (rechtbank Rotterdam 5 juni 2024, ECLI:NL:RBROT:2024:5358, rov. 4.9 tot en met 4.17).
Daarnaast mag een eigenaar zijn buren geen onrechtmatige hinder toebrengen, bijvoorbeeld door trillingen of door het ontnemen van steun (artikel 5:37 BW).
De aannemer of de opdrachtgever?
Het hof Amsterdam hield in 2023 een opdrachtgever naast zijn aannemer aansprakelijk voor schade aan het buurpand. De opdrachtgever was begonnen zonder toestemming van de buren voor werk aan de gemeenschappelijke muur, had niet stilgestaan bij de gevolgen van het project, was als vergunninghouder verantwoordelijk voor de voorschriften en greep niet in toen de bouw langdurig stillag (hof Amsterdam 6 juni 2023, ECLI:NL:GHAMS:2023:1316, rov. 3.9).
De weg via artikel 6:171 BW, aansprakelijkheid voor de fout van een zelfstandige hulppersoon, slaagde in die zaak niet. Dat de opdrachtgever het appartement als belegging had gekocht en met een financieel oogmerk verbouwde, was onvoldoende om aan te nemen dat het werk in de uitoefening van zijn bedrijf werd verricht (zelfde arrest, rov. 3.10). Voor een particuliere opdrachtgever of een incidentele belegger is die route dus smal. Bij een ontwikkelaar voor wie bouwen de bedrijfsactiviteit is, ligt toepassing van artikel 6:171 BW eerder voor de hand; een uitspraak die dat voor bouwschade beslist, kennen wij niet.
Zijn aannemer en opdrachtgever beiden aansprakelijk voor dezelfde schade, dan zijn zij hoofdelijk verbonden (artikel 6:102 lid 1 BW): u kunt elk van hen voor het geheel aanspreken.
Bewijs: de opname vooraf en het causaal verband
In een zaak over verbouwschade oordeelde de rechtbank Amsterdam dat de buren moesten bewijzen dat de schade het gevolg was van de werkzaamheden, en benoemde zij een deskundige. Die moest uitgaan van de staat van het pand zoals vastgelegd in het rapport van vooropname (rechtbank Amsterdam 28 september 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:5659).
Ontbreekt een opname, dan hangt het ervan af of de bouwer die had moeten laten maken. De rechtbank Noord-Holland oordeelde dat een aannemer die vlak naast een woning heide zonder onderzoek en zonder nulmeting, de bewoner niet in zijn bewijspositie mocht benadelen, en nam voorlopig aan dat de schade door het heien kwam (rechtbank Noord-Holland 4 augustus 2021, ECLI:NL:RBNHO:2021:7409, rov. 3.12). De rechtbank Limburg rekende bij een ontbrekende nulmeting ook schade die waarschijnlijk door de verbouwing kwam aan de bouwer toe (rechtbank Limburg 10 maart 2021, ECLI:NL:RBLIM:2021:2292, rov. 2.8). Een vaste regel is het niet. De kantonrechter in Alkmaar vond het ontbreken van een opname in de omstandigheden van die zaak niet zo onzorgvuldig dat de bewijslast moest omkeren (rechtbank Alkmaar 17 oktober 2005, ECLI:NL:RBALK:2005:AV1128). En het hof Amsterdam overwoog dat de omkeringsregel alleen ziet op het causaal verband als de onrechtmatige gedraging al vaststaat, en dat het recht geen algemene regel kent dat de bouwer moet aantonen dat zijn werk de omgeving niet heeft beïnvloed (hof Amsterdam 14 oktober 2014, ECLI:NL:GHAMS:2014:4253, rov. 3.10).
Drie middelen helpen het bewijs rond te krijgen:
- De opname zelf, gemaakt door een deskundige vóór de start, en zo nodig herhaald tijdens het werk.
- Een proces-verbaal van constatering. Een gerechtsdeurwaarder kan vastleggen wat hij zelf waarneemt, in een stuk dat bestemd is om in een procedure als bewijs te dienen (artikel 2 lid 1 onder f Gerechtsdeurwaarderswet).
- Een voorlopig deskundigenbericht. Nog voordat er een procedure loopt, kan de rechter op verzoek een deskundige benoemen als voorlopige bewijsverrichting (artikel 196 Rv).
Steigers en toegang: het ladderrecht
De wet verlangt dat het gebruik noodzakelijk en tijdelijk is. Een recht om de toegang afhankelijk te maken van een opname of van zekerheid geeft de wet niet: weigeren of uitstel vragen kan alleen om gewichtige redenen. In de praktijk worden bij de kennisgeving wel afspraken gemaakt over een planning, over herstel van wat beschadigd raakt en over de gegevens van de verzekeraar. Leg die schriftelijk vast.
U ontvangt een bouwexploot: wat nu?
Antwoord kort en zakelijk: dat u het exploot hebt ontvangen, dat u geen aansprakelijkheid erkent, wanneer de opname plaatsvindt en wie de contactpersoon is tijdens de bouw. Controleer of uw verzekering en die van de aannemer schade aan belendende panden dekken. Na het arrest van januari 2024 is dat geen formaliteit meer: de Hoge Raad noemt de mogelijkheid om zich te verzekeren uitdrukkelijk als reden om het risico bij de bouwer te leggen.
Wanneer u advies inwint
Clavix staat eigenaren, beleggers en ontwikkelaars bij in geschillen over bouwschade. Hoe een zaak uitpakt, hangt af van de feiten: de aard van het werk, de staat van het pand vooraf en wat er is vastgelegd.
Bronnen en vindplaatsen
De belangrijkste vindplaatsen bij dit artikel. Wetteksten via wetten.overheid.nl (de officiële publicatie), uitspraken via rechtspraak.nl.
Wetgeving
- Artikel 3:310 BW
- Artikel 3:317 BW
- Artikel 5:37 BW
- Artikel 5:56 BW
- Artikel 6:102 BW
- Artikel 6:162 BW
- Artikel 6:171 BW
- Artikel 7:954 BW
- Artikel 2 Gerechtsdeurwaarderswet
- Artikel 156 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
- Artikel 157 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
- Artikel 196 Wetboek van Burgerlijke Rechtsvordering
Rechtspraak
- HR 12 januari 2024 (afzinkkelder), ECLI:NL:HR:2024:17
- HR 21 april 2000, ECLI:NL:HR:2000:AA5590
- Hof Amsterdam 6 juni 2023, ECLI:NL:GHAMS:2023:1316
- Hof Amsterdam 12 mei 2020, ECLI:NL:GHAMS:2020:1364
- Hof Amsterdam 14 oktober 2014, ECLI:NL:GHAMS:2014:4253
- Rechtbank Rotterdam 5 juni 2024, ECLI:NL:RBROT:2024:5358
- Rechtbank Amsterdam 28 september 2022, ECLI:NL:RBAMS:2022:5659
- Rechtbank Noord-Holland 4 augustus 2021, ECLI:NL:RBNHO:2021:7409
- Rechtbank Limburg 10 maart 2021, ECLI:NL:RBLIM:2021:2292
- Rechtbank Alkmaar 17 oktober 2005, ECLI:NL:RBALK:2005:AV1128
Veelgestelde vragen
Wat is een bouwexploot?
Een bouwexploot, ook geschreven als bouwexploit, is een aanzegging die een gerechtsdeurwaarder uitreikt aan de buurman die gaat bouwen en aan zijn aannemer. U kondigt erin aan dat u hen aansprakelijk houdt voor schade door het werk en u vraagt om een opname van uw pand vooraf en om voorzorgsmaatregelen. De wet kent het woord niet; het is een term uit de praktijk.
Is een bouwexploot verplicht?
Nee. Aansprakelijkheid voor bouwschade ontstaat door de schade en de manier waarop die is veroorzaakt, niet door het exploot. U kunt de bouwer dus ook zonder bouwexploot aanspreken. Het exploot helpt bij het bewijs: het staat vast dat en wanneer u de bouwer hebt gewaarschuwd en om een opname hebt gevraagd.
Wie betaalt de bouwkundige opname vooraf?
De wet regelt dat niet. In de praktijk laat de bouwer de opname maken en betaalt hij die, omdat hij er zelf belang bij heeft: zonder opname kan hij oude scheuren niet van nieuwe onderscheiden. Weigert de bouwer, dan kunt u zelf een opname laten maken.
Ben ik aansprakelijk als mijn aannemer schade veroorzaakt bij de buren?
Dat kan. Als opdrachtgever bent u aansprakelijk voor uw eigen onzorgvuldigheid, bijvoorbeeld als u de voorschriften van uw vergunning niet naleeft of niet ingrijpt terwijl u het risico kent. Voor de fouten van de aannemer zelf bent u alleen aansprakelijk als het werk tot de uitoefening van uw bedrijf hoort (artikel 6:171 BW).
Hoe lang kan ik bouwschade nog claimen?
De vordering verjaart vijf jaar nadat u bekend bent geworden met de schade en met de aansprakelijke persoon, en in elk geval twintig jaar na de gebeurtenis die de schade veroorzaakte (artikel 3:310 lid 1 BW). Een schriftelijke aanmaning of een schriftelijke mededeling waarin u zich uw recht ondubbelzinnig voorbehoudt, stuit de verjaring (artikel 3:317 lid 1 BW).
Mag de buurman voor zijn verbouwing een steiger op mijn grond zetten?
Ja, als dat voor het werk noodzakelijk is en het tijdelijk is. U moet het toestaan na behoorlijke kennisgeving en tegen schadeloosstelling, tenzij u gewichtige redenen hebt om te weigeren of uitstel te vragen (artikel 5:56 BW).
Verder op deze site
Het bredere onderwerp: Vastgoed advocaat in Amsterdam: huur, koop en bouw →
Advocaat ondernemingsrecht en vastgoed in Amsterdam Zuidas. Schrijft deze kennisbank voor ondernemers die eerst zelf willen begrijpen waar ze staan.
Verwante artikelen
Een huur- of vastgoedkwestie bespreken?
In een eerste gesprek van 30 minuten hoort u waar u staat en wat de logische volgende stap is.