Beslag op een bankrekening: hoe derdenbeslag onder de bank werkt

De deurwaarder betekent het beslagexploot aan de bank, met een verklaringsformulier. De bank bevriest daarop het saldo van de getroffen rekeningen en moet vervolgens verklaren wat zij op het moment van het beslag aan de schuldenaar verschuldigd was. Voor de schuldeiser is dat meteen waardevolle informatie: de verklaring maakt zichtbaar of er iets te halen valt.

Geen verduisteringsvrees vereist. Anders dan bij beslag op zaken, aandelen of onroerend goed hoeft bij derdenbeslag geen gegronde vrees voor verduistering te worden aangetoond. De overige eisen gelden onverkort: een summierlijk deugdelijke vordering, onderbouwd met stukken, en de toets van proportionaliteit en subsidiariteit.

De verklaringsplicht. De bank moet binnen twee weken na de beslaglegging een gemotiveerde, ondertekende verklaring afleggen over wat het beslag heeft getroffen (artikel 476a Rv); op schriftelijk verzoek van de beslagene wordt dat vier weken. Die plicht geldt óók als het beslag niets raakt. Blijft de verklaring uit, dan kan de bank op grond van artikel 477a Rv worden veroordeeld tot betaling van het volledige beslagbedrag, als ware zij zelf schuldenaar.

De hoofdregel. De Hoge Raad besliste in 2004 dat het derdenbeslag onder de bank uitsluitend het op het beslagmoment aanwezige creditsaldo treft: latere bijschrijvingen vallen erbuiten, en ook de onbenutte ruimte van een kredietfaciliteit wordt niet geraakt (HR 30 januari 2004, Van den Berg/ABN AMRO).

Nuance. Het beslagmoment is daarbij niet louter een kloktijdstip: betalingsopdrachten die vóór het beslag al onherroepelijk waren gegeven, worden niet getroffen, ook al verwerkt de bank ze pas daarna. Beslissend is wanneer de vordering van de rekeninghouder op de bank materieel is ontstaan.

Dit momentkarakter bepaalt de strategie aan beide kanten. Voor de beslaglegger loont timing: beslag vlak na een verwachte betaling aan de debiteur raakt het meest. Voor de getroffen ondernemer betekent het dat nieuw binnenkomend geld in beginsel bruikbaar blijft voor lonen en crediteuren, al kunnen banken de rekening praktisch beperken zolang het beslag loopt.

Leeg beslag, echte kosten. Een beslag dat niets treft, is niet gratis: de kosten blijven en het risico van aansprakelijkheid voor onterecht beslag ook. Een verhaalsanalyse vooraf, welke bank, welk moment, welke rekening, is daarom geen luxe maar de kern van het werk.

Het gerechtshof Amsterdam weigerde verlof voor bankbeslag ondanks een summierlijk deugdelijke vordering, omdat de onderneming voor haar bedrijfsvoering over haar banksaldi moest kunnen beschikken en een cascade van vervolgbeslagen dreigde (ECLI:NL:GHAMS:2023:2625). Wie zich in een opheffingskortgeding op continuïteitsschade beroept, moet die wel concreet maken: geweigerde betalingen, stilgevallen orders, dreigende loonproblemen.

De feitenrechtspraak van 2024 tot 2026 trekt die lijn consequent door, twee kanten op. Bankbeslagen worden opgeheven wanneer de beslagene concreet onderbouwt dat lopende verplichtingen niet meer kunnen worden voldaan, zeker wanneer ander beslag (zoals op een pand met overwaarde) al voldoende zekerheid biedt. Maar wie de continuïteitsnood niet met cijfers onderbouwt — welke verplichtingen, hoeveel resterende liquiditeit — ziet het beslag gehandhaafd of zelfs nieuw verlof verleend. De onderbouwing maakt hier het verschil, niet het argument zelf.

Meerdere banken in één rekest kan; elk exploot telt apart in de kosten. Reken vooraf het realistische scenario door: wat is de kans op saldo, wat kost het traject, en is derdenbeslag onder een andere partij (een opdrachtgever of huurder van de debiteur) misschien kansrijker? Wij adviseren daar nuchter over — een beslag dat vooral kosten oplevert, adviseren wij niet.

Controleer eerst de basis: klopt de gestelde vordering, is het rekest deugdelijk, en staat de omvang van het beslag in verhouding tot de vordering? Gedeeltelijke opheffing of beperking tot één rekening is mogelijk. En handel snel: naast de operationele schade geldt de schadebeperkingsplicht — wie een ondeugdelijk beslag laat liggen, kan de schade deels voor eigen rekening houden.

Wordt de vordering in de hoofdzaak toegewezen, dan vallen de beslagkosten in beginsel onder de proceskostenveroordeling (artikel 706 Rv). Blijkt het beslag onterecht, dan is de beslaglegger in beginsel aansprakelijk voor de beslagschade, inclusief bijvoorbeeld de kosten van een noodgedwongen bankgarantie.