Bestuurdersaansprakelijkheid laat zich zelden in één moment vangen. Het sluipt erin via vier herkenbare situaties waarop juridisch advies vaak te laat wordt ingeschakeld. Wie deze patronen kent, voorkomt dat een handtekening of e-mail later tegen hem gebruikt wordt.
In mijn praktijk komen bestuurders met dezelfde vraag: "Had ik dit eerder moeten weten?" Het antwoord is bijna altijd ja. Bestuurdersaansprakelijkheid bouwt zelden op uit één catastrofale beslissing. Het sluipt erin via een handvol momenten waarop juridisch advies wegredeneert wordt als overdreven of te duur. Vier patronen die ik telkens terugzie.
1. Bij de eerste signalen van betalingsproblemen
Een crediteur gaat klagen. De accountant vraagt om aanvullende toelichting bij de jaarcijfers. De huisbankier wil bijpraten over de kredietfaciliteit. Op dat moment zoeken bestuurders zelden een advocaat op — ze willen eerst zien of de storm overwaait.
Juridisch is dit precies het moment waarop u uw positie zou moeten laten beoordelen. Vanaf het moment dat u redelijkerwijs weet of behoort te weten dat de vennootschap haar verplichtingen niet meer zal kunnen nakomen, ontstaat persoonlijke aansprakelijkheid bij het aangaan van nieuwe verplichtingen (HR Beklamel-criterium). Wachten met advies betekent dat u in die periode handelingen verricht zonder dat iemand u op de gevolgen wijst.
2. Bij intercompany-transacties die "zakelijk" zijn maar niet vastgelegd
Een lening tussen uw holding en de werkmaatschappij. Een vergoeding voor management. Een verkoop van bedrijfsmiddelen aan een gelieerde vennootschap. Vaak gebeurt dit op basis van mondelinge afspraken of een korte e-mail.
In faillissement keert dit zich tegen u. De curator zal elke transactie tegen het licht houden en vragen om onderbouwing van de zakelijkheid. Ontbreken contracten, transfer pricing-documentatie, of marktconforme voorwaarden, dan riskeert u zowel paulianeuze terugvordering als bestuurdersaansprakelijkheid op grond van onbehoorlijk bestuur. Het kost een fractie om dit vooraf goed vast te leggen ten opzichte van wat een procedure achteraf kost.
3. Bij het onderhandelen over uittreden of ontslag
Bestuurders die een conflict hebben met medeaandeelhouders of met de RvC schakelen vaak pas een advocaat in nadat ze al hebben aangegeven te willen vertrekken. Dat is te laat. De onderhandelingspositie is op dat moment al verzwakt door wat in een zachte e-mail of een gesprek is toegezegd.
Met name bij DGA's die hun aandelen mee terug zouden moeten krijgen, of bij bestuurders met aanspraken op bonus, opgebouwde rechten of garanties: laat de positiebepaling vooraf doen, niet erna. Een halfuur juridisch sparren over wat u wel en niet zelf moet zeggen scheelt vaak tienduizenden euro's in de uiteindelijke vaststellingsovereenkomst.
4. Bij décharge die "automatisch" gaat
In veel kleinere vennootschappen wordt décharge verleend als formaliteit bij de algemene vergadering. Tekenen, doorgaan. Bestuurders denken: nu ben ik beschermd voor wat in dat boekjaar is gebeurd.
Dat is een misvatting. Décharge dekt alleen wat de algemene vergadering op basis van de jaarstukken redelijkerwijs heeft kunnen beoordelen (HR Staleman/Van de Ven). Posten die niet uit de jaarrekening blijken, ongedocumenteerde transacties, of latente risico's — die vallen er buiten. Bovendien werkt décharge niet door tegenover een curator. Wie meent veilig te zijn met een décharge-besluit, ontdekt na een faillissement vaak dat dat misverstand een dure was.
Wat hieruit volgt
Geen van deze vier momenten is dramatisch. Geen ervan voelt op het moment zelf als "ik moet nu een advocaat bellen". Dat is precies waarom ze samen verantwoordelijk zijn voor het grootste deel van de bestuurdersaansprakelijkheid-procedures die ik zie.
Een eerste verkennend gesprek hierover kost u 30 minuten. Wat er aan latere kosten en aansprakelijkheid wordt voorkomen, is doorgaans de inspanning meer dan waard.
Plan een eerste gesprek
We luisteren naar uw situatie en geven aan of, en hoe, wij u kunnen bijstaan.